Yangın eğitimi, çalışanlara yangının nasıl çıktığını, çıktığı anda ne yapılması gerektiğini ve işyerini nasıl güvenli biçimde terk edeceklerini öğreten uygulamalı bir iş sağlığı ve güvenliği eğitimidir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverene yangınla mücadele, ilk yardım ve tahliye konularında önceden görevlendirme yapma, ekip kurma ve bu ekipleri eğitme yükümlülüğü getirir. Eğitim, işyerinde hazırlanan acil durum planlaması çalışmasının kâğıt üzerinde kalmasını önleyen adımdır.
Yangın Eğitimi Kimlere Verilir?
Yangın eğitimi işyerindeki tüm çalışanları ilgilendirir; çünkü yangını ilk fark eden ve ilk müdahaleyi yapması gereken kişi çoğunlukla olay yerindeki çalışandır. Bunun yanında söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekiplerinde görevlendirilen destek elemanlarına daha kapsamlı bir eğitim verilir. Yeni işe başlayanlar, vardiya değişiminde göreve gelenler, alt işveren çalışanları ve işyerinde sürekli bulunan taşeron ekipleri de kapsam dışında bırakılmamalıdır. Ekiplerde görevlendirilen kişilerin isimleri, iletişim bilgileri ve görev tanımları yazılı olarak belirlenir ve çalışanların görebileceği şekilde duyurulur; görevli bir kişinin işten ayrılması durumunda yerine yeni görevlendirme yapılır.
Eğitimin Teorik İçeriği
Teorik bölüm yanmanın gerçekleşmesi için gereken üç unsurla başlar: yanıcı madde, oksijen ve tutuşturucu ısı kaynağı. Bu üçlüden birinin ortadan kaldırılması söndürmenin temel mantığıdır. Ardından işyerine özgü yangın sebepleri ele alınır; bu sebepler işyerinde yürütülen risk analizi çalışmasının bulgularına göre belirlenir. Elektrik tesisatı ve ısıtıcı kaynaklı riskler, parlayıcı ve yanıcı maddelerin depolanması, duman ve zehirli gazların insan üzerindeki etkisi ile alarm ve ihbar sistemlerinin kullanımı bu bölümde işlenir. Yangın türleri, doğru söndürücünün seçilebilmesi için sınıflandırılır:
- Katı madde yangınları: ahşap, kâğıt, kumaş gibi kor bırakarak yanan malzemeler
- Sıvı madde yangınları: benzin, tiner, boya ve benzeri yanıcı sıvılar
- Gaz yangınları: doğal gaz, LPG ve basınçlı gaz tüpleri
- Metal yangınları: özel söndürücü gerektiren yanıcı metaller
- Bitkisel ve hayvansal yağ yangınları: mutfak ve fritöz kaynaklı yangınlar
Elektrik enerjisi altındaki ekipmanda çıkan yangında iletken olmayan söndürücü kullanılması ve mümkünse enerjinin kesilmesi gerektiği ayrıca vurgulanır.
Uygulamalı Söndürme Eğitimi
Uygulamalı bölümde çalışanlar kontrollü bir yangın ortamında taşınabilir söndürme cihazını bizzat kullanır. Cihazın pimi çekilir, hortum alevin kendisine değil yanan maddenin dibine yöneltilir, kola basılarak süpürme hareketiyle ilerlenir ve rüzgâr arkaya alınır. Uygulama, açık ve güvenli bir alanda, her katılımcının cihazı en az bir kez kullanmasına imkân veren grup büyüklüğüyle yapılır. Çalışana cihazın sınırlı bir söndürme kapasitesi olduğu, ne zaman müdahaleden vazgeçip geri çekilmesi gerektiği ve yangın dolabındaki hortumun nasıl serildiği gösterilir. Söndürme cihazlarının ve yangın tesisatının kullanıma hazır olması ise periyodik test ve kontrol çalışmalarıyla güvence altına alınır.
Tahliye Tatbikatı
Tatbikat, planın gerçek koşullarda işleyip işlemediğini gösteren tek yöntemdir. Senaryo, işyerinin gerçek riskine göre seçilir; kimyasal deposu olan bir tesiste kurgulanan senaryo ile ofis katındaki senaryo aynı olmaz. Alarm verildiğinde çalışanların kaçış yollarını kullanarak binayı terk etmesi, asansöre yönelmemesi, kat ve bölüm sorumlularının alanı kontrol etmesi ve herkesin önceden belirlenmiş toplanma yerinde sayımının yapılması beklenir. Tatbikat sonrasında tahliye süresi, tıkanan geçişler, duyulmayan alarm noktaları ve görev karmaşası bir değerlendirme raporunda toplanır; tespit edilen aksaklıklar acil durum planına işlenerek düzeltilir. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, planların uygulanabilirliğini görmek üzere işyerlerinde düzenli aralıklarla tatbikat yapılmasını zorunlu tutar.
Yangın Güvenliğinde Sürekliliğin Sağlanması
Yangın eğitimi tek seferlik bir etkinlik değildir. İşyerinde üretim yöntemi, kullanılan kimyasal, bina yerleşimi veya çalışan kadrosu değiştiğinde hem plan hem eğitim gözden geçirilir. Kaçış yollarının önünün malzemeyle kapatılmaması, acil çıkış kapılarının kilitli tutulmaması ve yönlendirme işaretlerinin görünür kalması günlük olarak takip edilmesi gereken basit ama belirleyici ayrıntılardır. Eğitim ve tatbikat kayıtları, katılımcı listeleriyle birlikte işyerinde saklanır. İçeriğin işyerinin gerçek risklerine göre hazırlanması ve tatbikat senaryosunun anlamlı kurgulanması için sürecin iş güvenliği uzmanı gözetiminde yürütülmesi gerekir.