İşyeri ortam ölçümleri, çalışma ortamındaki fiziksel ve kimyasal etkenlerin ölçüm cihazlarıyla sayısal olarak tespit edilmesidir. Gürültü, toz, aydınlatma, termal konfor ve kimyasal maruziyet gibi başlıklarda yürütülen bu çalışmalar, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işverenin yükümlülüğüdür. Ölçüm riski görünür kılar: ölçülmemiş bir maruziyet için alınan önlem tahminden ibaret kalır, ölçülen bir maruziyet ise sınır değerle karşılaştırılabilir.
Hangi Ölçümler Yapılır?
Fiziksel Etkenler
- Gürültü ölçümü: ortam gürültü seviyesi ve çalışanın kişisel gürültü maruziyeti
- Titreşim ölçümü: el-kol titreşimi ve tüm vücut titreşimi
- Aydınlatma ölçümü: çalışma düzlemindeki aydınlık düzeyi
- Termal konfor: sıcaklık, bağıl nem ve hava akım hızı
Kimyasal Etkenler
- Toz ölçümü: toplam toz ve solunabilir toz
- Kişisel maruziyet ölçümleri: gazlar, buharlar, uçucu organik bileşikler, ağır metaller
- Kaynak dumanı ve proses kaynaklı iç ortam kirleticileri
- Havalandırma ve lokal egzoz sistemlerinin performansına yönelik ölçümler
Hangi ölçümün yapılacağına işletmenin prosesi karar verir. Bir dökümhanede toz, gürültü ve termal konfor öne çıkarken bir boyahanede çözücü buharı maruziyeti ve havalandırma performansı belirleyicidir.
Ölçümü Kim Yapabilir?
İş hijyeni ölçüm, test ve analizleri yalnızca bu iş için Bakanlıkça yetkilendirilmiş laboratuvarlar tarafından yapılabilir. İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Hakkında Yönetmelik; laboratuvarın yetki kapsamını, kullanılacak standart metotları ve raporlama şartlarını belirler. Yetki kapsamı dışında düzenlenen bir rapor denetimde geçerli sayılmaz. Bu nedenle hizmet alınmadan önce laboratuvarın hangi parametrelerde yetkili olduğu mutlaka kontrol edilmelidir.
Ölçüm Süreci ve Tekrar Aralığı
Saha çalışması, işyeri gezilerek ölçüm noktalarının belirlenmesiyle başlar. Vardiya düzeni, üretim yoğunluğu ve çalışanların bölümler arasındaki hareketi dikkate alınarak bir ölçüm planı hazırlanır; plan işletmenin gerçek çalışma koşullarını temsil etmelidir. Bakımda olan bir hattın ya da düşük kapasiteyle çalışan bir bölümün ölçülmesi, gerçek maruziyeti olduğundan düşük gösterir.
Ölçümler standart metotlara uygun cihazlarla yapılır; kişisel maruziyet ölçümlerinde cihaz çalışanın solunum bölgesine yerleştirilir ve vardiyayı temsil eden süre boyunca taşınır. Analiz tamamlandığında hazırlanan raporda ölçüm noktaları, kullanılan yöntem, sonuçlar ve ilgili mevzuattaki sınır değerlerle karşılaştırma yer alır.
Ölçümler Ne Sıklıkla Tekrarlanır?
Tekrar aralığı için tek bir kural yoktur; esas alınan çerçeve risk değerlendirmesinin yenilendiği dönemlerdir. Bunun dışında üretim prosesinde, kullanılan kimyasalda, makine parkında veya havalandırma sisteminde değişiklik olduğunda, işyerinde yeni bir bölüm açıldığında ve meslek hastalığı şüphesi ortaya çıktığında ölçümlerin yenilenmesi gerekir.
Ölçüm Sonuçları Nerede Kullanılır?
Rapor tek başına duran bir belge değildir. Ölçüm sonuçları önce risk analizi dokümanına işlenir ve alınacak önlemlerin önceliğini belirler. Sınır değerin aşıldığı durumlarda önlem sırası bellidir: önce kaynağında mühendislik tedbiri, ardından ortamda ve iş organizasyonunda alınacak tedbirler, en son kişisel koruyucu donanım. Önlem uygulandıktan sonra ölçümün tekrarlanması, alınan tedbirin gerçekten işe yarayıp yaramadığını gösteren en güvenilir yoldur.
Sonuçlar aynı zamanda sağlık gözetiminin içeriğini şekillendirir. Gürültülü ortamda çalışanlar için işitme testi, tozlu ortamda çalışanlar için solunum fonksiyon testi gibi tetkiklerin planlanması işyeri hekimliği hizmeti kapsamında yürütülür. Böylece ortam verisi ile çalışanın sağlık verisi birlikte değerlendirilir.
Ortam Ölçümü ile Periyodik Kontrol Farkı
İkisi sık karıştırılır. Ortam ölçümü çalışanın maruz kaldığı ortam koşullarını ölçer. Periyodik test ve kontrol ise kaldırma ekipmanları, basınçlı kaplar, elektrik tesisatı ve topraklama gibi iş ekipmanlarının güvenli çalıştığını doğrular. Bir işyerinde her iki çalışmanın da ayrı ayrı yapılması ve raporlarının ayrı ayrı saklanması gerekir. Ölçüm planınızı işletmenizin prosesine göre çıkarıyor, yetkili laboratuvarla saha çalışmasını koordine ediyoruz.