Sivil savunma planı; savaş hâli, sabotaj, doğal afet ve büyük çaplı kazalarda can ve mal kaybını en aza indirmek, hayatî önem taşıyan tesis ve hizmetlerin sürekliliğini korumak amacıyla kurum ve işletmelerin önceden hazırladığı resmî bir belgedir. Yükümlülük sivil savunma mevzuatından doğar ve iş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki yükümlülüklerden ayrıdır. Plan; teşkilatlanmayı, görev dağılımını, korunma ve tahliye düzenini, alarm ile haberleşme sistemini tek belgede toplar.
Sivil Savunma Planı Kimler İçin Zorunludur?
Kamu kurum ve kuruluşları ile belirli büyüklüğün üzerinde personel çalıştıran veya stratejik önem taşıyan özel işletmeler sivil savunma planı hazırlamakla yükümlüdür. Yükümlülüğün doğup doğmadığı; kurumun niteliği, personel sayısı, bina ve tesisin özellikleri ile üretilen mal veya hizmetin kritikliği birlikte değerlendirilerek belirlenir. Enerji, akaryakıt, kimya, gıda, sağlık, ulaştırma ve haberleşme gibi kesintisi toplumu doğrudan etkileyen alanlarda faaliyet gösteren tesisler bu kapsamda öncelikli olarak ele alınır.
Kapsamda olup olmadığınızdan emin değilseniz, bağlı bulunduğunuz il veya ilçe afet ve acil durum müdürlüğünden görüş almak en doğru yoldur. Yükümlü olduğu hâlde planı bulunmayan kuruluşlar denetimlerde idari yaptırımla karşılaşabilir.
Planın Kapsamı
Sivil savunma planı, kurumun kendi yerleşimi ve faaliyetine göre yazılan bir belgedir; hazır şablonun üzerine unvan değiştirilerek üretilemez. Genel olarak şu başlıkları içerir:
- Sivil savunma teşkilatlanması; servisler, ekipler, görevliler ve yedekleri
- Alarm, ihbar ve haberleşme düzeni ile iç ve dış iletişim listeleri
- Tesis krokileri, sığınak yerleri, kaçış yolları ve toplanma bölgeleri
- Koruma, kılavuzluk ve karartma tedbirleri
- Yangın söndürme, kurtarma, ilk yardım ve sosyal yardım servislerinin görevleri
- Kritik evrak, veri ve malzemenin korunması ile gerektiğinde taşınması
- Personelin eğitimi ve tatbikat takvimi
Hazırlama ve Onay Süreci
Plan, kurum bünyesinde belirlenen sorumlu tarafından hazırlanır; ardından bağlı bulunulan mülki idare amirliğine sunulur ve il afet ve acil durum müdürlüğünün değerlendirmesinin ardından onaylanır. Onay makamı, istenen ek belgeler ve biçim şartları kurumun niteliğine göre değişebildiği için, çalışmaya başlamadan önce ilgili müdürlükten güncel bilgi alınması gerekir.
Onay öncesinde belgedeki bilgilerin sahadaki durumla birebir uyuşması beklenir: kroki üzerinde çıkış olarak gösterilen kapı gerçekte kilitliyse, listedeki telefon numarası artık kullanılmıyorsa ya da görevli olarak yazılan kişi işten ayrılmışsa plan işlevini yitirir. Kurum unvanı, adresi, yönetim kadrosu, bina yerleşimi veya faaliyet konusu değiştiğinde plan güncellenir ve yeniden onaya gönderilir. Güncelleme, planı canlı tutan tek mekanizmadır; onaylandıktan sonra dolaba kaldırılan bir plan ilk gerçek olayda işe yaramaz.
Personelin Bilgilendirilmesi ve Servis Tatbikatları
Planın onaylanması süreci bitirmez. Servislerde görevlendirilen personelin kendi görevini, alarm verildiğinde nereye gideceğini ve hangi malzemeyi kullanacağını bilmesi gerekir. Bu nedenle personele plan tanıtılır, görev kartları teslim edilir ve belirlenen takvimde tatbikat yapılır. Tatbikatta ortaya çıkan aksaklıklar tutanağa geçirilir; sığınak ve malzeme durumu ile haberleşme cihazlarının çalışırlığı da düzenli olarak kontrol edilir. Personel değişikliği yaşandığında görevlendirme listeleri gecikmeden yenilenir, yeni gelen kişiye görevi ayrıca anlatılır.
Acil Durum Planından Farkı Nedir?
İki belge sıkça karıştırılır. Acil durum planlaması, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'ten doğar; işyerindeki çalışanların korunmasını hedefler ve işyerinin kendi risk analizi çıktılarına dayanır. Sivil savunma planı ise sivil savunma mevzuatından doğar, dış kaynaklı tehditler ile toplumsal ölçekli olayları da kapsar ve mülki idare tarafından onaylanıp denetlenir.
Bir işletme her iki belgeye de sahip olabilir; birinin varlığı diğerinin yerini tutmaz. Ekip listeleri, krokiler, toplanma bölgesi ve iletişim bilgileri iki planda çeliştiğinde gerçek bir olayda kimin ne yapacağı belirsizleşir. Bu nedenle iki belgenin aynı saha verisiyle, birbirini doğrulayacak şekilde hazırlanması pratikte en sağlıklı yöntemdir. Sivil savunma planı hazırlama ve güncelleme çalışmalarını, tesisin yerinde incelenmesinden görev kartlarının teslimine kadar işyerinin İSG dokümantasyonuyla uyumlu biçimde OSGB hizmeti kapsamında yürütüyoruz.