Sağlık raporu, çalışanın yapacağı işin gerektirdiği bedensel ve ruhsal yeterliliğe sahip olup olmadığını gösteren tıbbi belgedir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu bu raporu iki noktada zorunlu tutar: çalışan işe başlamadan önce ve çalışma devam ettiği sürece belirli aralıklarla tekrarlanan periyodik muayenelerde. Rapor, işverenin sağlık gözetimi yükümlülüğünü yerine getirdiğini gösteren temel kayıttır. Rapor sürecinin kurulması, takvimin izlenmesi ve kayıtların dosyalanması bu hizmetin kapsamındadır.
İşe Giriş Sağlık Raporu
İşe giriş raporu, çalışan fiilen işe başlamadan önce düzenlenir. Raporu kural olarak işyerinde görevli işyeri hekimi düzenler. Mevzuat, az tehlikeli sınıftaki küçük ölçekli bazı işyerleri için raporun kamu sağlık hizmeti sunucularından veya aile hekimlerinden de alınabilmesine sınırlı bir istisna tanır; bu istisnanın işyerinizi kapsayıp kapsamadığı, çalışan sayısı ile tehlike sınıfları listesindeki yeriniz birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Rapor bir kez alınıp dosyaya konulan bir belge değildir. Aşağıdaki durumlarda yenilenmesi gerekir:
- Çalışanın görev yeri ya da yaptığı iş değiştiğinde,
- İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmaların ardından işe dönüşte,
- İşyerinde yeni bir maruziyet veya yeni bir üretim yöntemi ortaya çıktığında,
- İşyeri hekiminin gerekli gördüğü hâllerde.
Periyodik Muayene Raporu
Periyodik muayene, çalışanın sağlık durumunun işin etkisiyle değişip değişmediğini izlemek amacıyla tekrarlanır. Muayene aralığı, işyerinin tehlike sınıfı ve çalışanın maruz kaldığı etkenler dikkate alınarak mevzuatta belirlenen azami süreler aşılmayacak biçimde planlanır; işyeri hekimi gerekli gördüğünde daha sık muayene isteyebilir.
Muayenenin kapsamı işyerinde yürütülen risk analizi sonuçlarına göre şekillenir. Çalışanın hangi etkene, ne düzeyde ve ne kadar süreyle maruz kaldığı belirlendikten sonra bu maruziyete karşılık gelen tetkikler muayeneye eklenir. Etkenle ilişkisi kurulmadan yapılan genel bir muayene, mevzuatın aradığı sağlık gözetimini karşılamaz; yıllardır aynı içerikle tekrarlanan muayene formları da bu nedenle gözden geçirilmelidir.
Raporda Bulunması Gerekenler
- Çalışanın kimlik bilgileri ve işe başlama tarihi,
- Yapacağı işin ve görevin tanımı,
- İşin gerektirdiği maruziyetler ve çalışma koşulları,
- Yapılan muayene ile tetkiklerin dökümü,
- Hekimin kanaat ve sonuç bölümü: çalışmaya uygun olup olmadığı, uygunluk belirli şartlara bağlanmışsa bu şartlar,
- Raporu düzenleyen hekimin adı, unvanı, imzası ve düzenlenme tarihi.
Özel Durumdaki Çalışanlar
Gece postalarında çalışanlar, çocuk ve genç çalışanlar ile gebe veya emziren çalışanlar için mevzuat ayrı muayene ve değerlendirme yükümlülükleri öngörür. Bu gruplarda rapor yalnızca işe uygunluğu değil, çalışma düzeninin ve görev dağılımının da gözden geçirilmesini gerektirir.
Raporun İşyeri İçin Anlamı
Sağlık raporu yalnızca dosyada bulunması gereken bir evrak değil, işe yerleştirme kararının dayanağıdır. Hekimin uygunluğu şarta bağlayan değerlendirmesi, çalışanın belirli bir işten uzak tutulması, kaldıracağı yükün sınırlanması ya da gürültülü alanda geçirdiği sürenin kısaltılması gibi somut bir düzenlemeyi gerektirir. Bu şartların uygulamaya geçirilmemesi hâlinde rapor koruyucu işlevini kaybeder; kayıt tamamlanmış görünse de risk yerinde durmaya devam eder.
İtiraz, Saklama ve Denetim
Rapor sonucuna itiraz edilmesi hâlinde başvuru, Sağlık Bakanlığınca belirlenen hakem hastanelere yapılır ve bu hastanelerin verdiği karar kesindir. Raporlar çalışanın kişisel sağlık dosyasında, mevzuatta öngörülen süre boyunca saklanır; denetimlerde bu dosya istenir. Sağlık raporu olmadan çalışan istihdam edilmesi işveren için idari para cezası doğurur ve iş kazası hâlinde sorumluluğu ağırlaştırır.
Uygulamada Sık Görülen Hatalar
- Raporun tarihinin, çalışanın işe başlama tarihinden sonra olması,
- Görev tanımı yazılmadan yalnızca genel bir uygunluk ibaresinin kullanılması,
- Maruziyete uygun tetkiklerin yapılmaması,
- Periyodik muayene takviminin tutulmaması ve süresi dolan raporların fark edilmemesi.
Rapor süreçlerinin takibi, muayene takviminin kurulması ve kayıtların dosyalanması OSGB hizmeti kapsamında birlikte yürütülebilir.