Arama, kurtarma ve tahliye ekibi; yangın, patlama, deprem, sel veya kimyasal sızıntı gibi acil durumlarda işyerinde bulunan herkesin güvenli alana ulaştırılmasından ve içeride mahsur kalanların aranıp kurtarılmasından sorumlu, önceden görevlendirilmiş ve eğitilmiş çalışanlardan oluşur. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik; işverenin önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele ve ilk yardım konularında yeterli sayıda çalışanı görevlendirmesini, bu kişilere eğitim verdirmesini ve uygun donanımı sağlamasını zorunlu tutar. Ekip, acil durum planının kâğıt üzerinde kalmasını engelleyen uygulama ayağıdır.
Ekip Kurma Yükümlülüğü Kimleri Kapsar?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki işyerlerinde, çalışan sayısına bakılmaksızın acil durumlara yönelik görevlendirme yapılması gerekir. Görevlendirilecek kişi sayısı ile ekiplerin sayısı ve yapısı; işyerinin tehlike sınıfı, çalışan sayısı, bina ve yerleşim özellikleri ile yürütülen işin niteliğine göre belirlenir. Az tehlikeli sınıftaki küçük bir işyerinde bu görevler sınırlı sayıda kişide toplanabilirken; çok tehlikeli sınıfta yer alan, kapalı alanda üretim yapan ya da çok katlı binada faaliyet gösteren işletmelerde ekiplerin ayrı ayrı kurulması ve üye sayısının artırılması beklenir.
Vardiyalı çalışılan işyerlerinde her vardiyada ekip görevlisinin bulunması, izin ve rapor dönemleri için yedek görevlendirme yapılması gerekir; aksi hâlde ekip belgede vardır ama sahada yoktur. Görevlendirmeler yazılı olarak yapılır; ekip üyelerinin adı ve iletişim bilgisi çalışanların görebileceği yerlerde ilan edilir. Geniş yerleşkelerde ve çok katlı yapılarda her bölüm için ayrı sorumlu belirlenmesi, tahliyenin kontrollü ilerlemesini sağlar.
Ekibin Görevleri
Tahliye
- Tahliye kararı verildiğinde sorumlu olduğu kat, bölüm veya birimi boşaltmak
- Çalışanları önceden belirlenmiş kaçış yollarından toplanma bölgesine yönlendirmek
- Ziyaretçi, taşeron çalışanı ve yardıma muhtaç kişileri ayrıca takip etmek
- Toplanma bölgesinde sayım yapmak, eksik olup olmadığını amirine bildirmek
- Tahliye tamamlanana kadar binaya geri dönüşü engellemek
Arama ve Kurtarma
- Sayımda eksik çıkan kişiler için belirlenen arama düzenine göre alanı taramak
- Yalnızca aldığı eğitimin, kullandığı koruyucu donanımın ve ortam koşullarının elverdiği ölçüde müdahale etmek
- Duman, zehirli gaz, oksijen yetersizliği, çökme veya kapalı alan riski varsa içeri girmeyip durumu profesyonel ekiplere bildirmek
- Yaralıyı uygun taşıma tekniğiyle güvenli alana ve ilk yardım ekibine ulaştırmak
- İtfaiye ve sağlık ekipleri geldiğinde mahsur kalanların yeri ile tesisteki tehlikeler hakkında bilgi aktarmak
Tahliye Yolları ve Toplanma Bölgesi
Ekibin görevini yapabilmesi, fiziksel şartların hazır olmasına bağlıdır. Kaçış yolları her zaman açık ve engelsiz tutulmalı, malzeme istifi için kullanılmamalıdır. Yönlendirme levhaları ve acil çıkış işaretleri elektrik kesildiğinde de görülebilir olmalı, acil durum aydınlatması çalışır durumda bulunmalıdır. Toplanma bölgesi; binadan güvenli uzaklıkta, itfaiye ve ambulans erişimini engellemeyen, tüm çalışanların alabileceği büyüklükte bir alan olarak seçilir ve krokide gösterilir.
Eğitim ve Tatbikat
Ekip üyelerinin yazıyla belirlenmesi tek başına yeterli değildir; bu kişilerin görevlerini uygulamalı olarak öğrenmesi gerekir. Eğitim; işyerine özgü acil durum senaryolarının tanıtılmasını, kaçış yollarının ve toplanma bölgelerinin sahada gezilmesini, haberleşme ve ihbar düzenini, temel kurtarma ile hasta taşıma tekniklerini ve kullanılacak donanımın tanıtımını kapsar. İçerik işyerinin gerçek riskleriyle örtüşmelidir: kimyasal depolayan bir tesisin senaryosu ile bir ofis binasının senaryosu aynı olamaz.
Yönetmelik, planın uygulanabilirliğini sınamak için işyerlerinde düzenli aralıklarla tatbikat yapılmasını ister. Tatbikat sonunda tahliye süresi, tıkanan kaçış noktaları, duyulmayan alarm, açılmayan yangın kapısı ve görevini bilmeyen personel gibi aksaklıklar rapora yazılır; acil durum planlaması bu rapora göre gözden geçirilir. Tatbikat, eksiği görünür kılmadığı sürece yalnızca bir formalite olarak kalır.
Ekiplerin Kurulmasında Yürütülen Çalışmalar
Hangi senaryonun gerçekleşme ihtimalinin yüksek olduğu, hangi bölümde mahsur kalma riskinin bulunduğu, tahliyenin hangi güzergâhtan yapılacağı ve kaç kişinin yönlendirilmesi gerektiği risk analizi çıktılarından okunur. En sık karşılaşılan eksik, ekiplerin işyerinin gerçek tehlike profilinden bağımsız biçimde, yalnızca bir isim listesi doldurmak için kurulmasıdır. Çalışma şu adımlarla yürütülür:
- Tesisin gezilip kaçış yollarının, çıkışların ve toplanma bölgesinin yerinde değerlendirilmesi
- Ekip sayısının ve üye dağılımının vardiya düzenine göre belirlenmesi
- Görevlendirme yazılarının, görev tanımlarının ve ilan panosu içeriğinin hazırlanması
- Kat planlarının, kaçış krokilerinin ve toplanma bölgesi işaretlemesinin gözden geçirilmesi
- Ekip eğitimlerinin verilmesi, tatbikat senaryosunun kurgulanması ve sonuç raporunun yazılması
Bu çalışmaları, işyerinde görevli iş güvenliği uzmanı ile birlikte yürütüyoruz; böylece belge ile saha birbirini tutar, denetimde de aranan budur.